常数变易法求解一阶非齐次线性微分方程

对于一阶非齐次线性微分方程

y+p(x)y=q(x)y' + p(x)y = q(x)

先用分离变量法求解对应的齐次方程

y+p(x)y=0y=Cep(x)dx\begin{aligned} & y' + p(x)y = 0 \\ \Rightarrow & y = C e^{- \int p(x)dx} \end{aligned}

CC 改为 C(x)C(x),令 y=C(x)ep(x)dxy = C(x) e^{- \int p(x)dx},代入原非齐次方程得

[C(x)ep(x)dxp(x)ep(x)dx]+p(x)ep(x)dx=q(x)C(x)ep(x)dx=q(x)C(x)=q(x)ep(x)dxdx+C\begin{aligned} & \left[ C'(x) e^{- \int p(x)dx} - p(x) e^{- \int p(x)dx} \right] + p(x) e^{- \int p(x)dx} = q(x) \\ \Rightarrow & C'(x) e^{- \int p(x)dx} = q(x) \\ \Rightarrow & C(x) = \int q(x) e^{\int p(x)dx} dx + C \end{aligned}

所以一阶非齐次线性微分方程的通解为

y=ep(x)dx(q(x)ep(x)dxdx+C)y = e^{- \int p(x)dx} \left( \int q(x) e^{\int p(x)dx} dx + C \right)

常数变易法求解二阶非齐次线性微分方程

对于二阶非齐次线性微分方程

y+p(x)y+q(x)y=f(x)y''+p(x)y'+q(x)y=f(x)

设对应齐次方程的两个线性无关解为 y1,y2y_1,y_2,则其通解为

y=C1y1+C2y2C1,C2为任意常数)y = C_1 y_1 + C_2 y_2(C_1,C_2为任意常数)

因此可设非齐次方程的特解为

y=C1(x)y1+C2(x)y2y^* = C_1(x) y_1 + C_2(x) y_2

为确定函数 C1(x),C2(x)C_1(x),C_2(x),可对上式进行求导得

(y)=[C1(x)y1+C1(x)y1]+[C2(x)y2+C2(x)y2]=[C1(x)y1+C2(x)y2]+[C1(x)y1+C2(x)y2]\begin{aligned} (y^*)' &= [C_1'(x) y_1 + C_1(x) y_1'] + [C_2'(x) y_2 + C_2(x) y_2'] \\ &= [C_1'(x) y_1 + C_2'(x) y_2] + [C_1(x) y_1' + C_2(x) y_2'] \end{aligned}

接下来对上式再进行一次求导,不过在此之前,为了使得 yy'' 中不含 C1(x),C2(x)C_1''(x),C_2''(x),可令 C1(x)y1+C2(x)y2=0C_1'(x) y_1 + C_2'(x) y_2 = 0,现在对上式求导得

(y)=[C1(x)y1+C2(x)y2]=[C1(x)y1+C1(x)y1]+[C2(x)y2+C2(x)y2]\begin{aligned} (y^*)'' &= [C_1(x) y_1' + C_2(x) y_2']' \\ &= [C_1'(x) y_1' + C_1(x) y_1''] + [C_2'(x) y_2' + C_2(x) y_2''] \end{aligned}

y,y,yy,y',y'' 代入原非齐次方程得

[C1(x)y1+C1(x)y1]+[C2(x)y2+C2(x)y2]+p(x)[C1(x)y1+C2(x)y2]+q(x)[C1(x)y1+C2(x)y2]=f(x)C1(x)[y1+p(x)y1+q(x)y1]+C2(x)[y2+p(x)y2+q(x)y2]+[C1(x)y1+C2(x)y2]=f(x)C1(x)y1+C2(x)y2=f(x)\begin{aligned} & [C_1'(x) y_1' + C_1(x) y_1''] + [C_2'(x) y_2' + C_2(x) y_2''] + p(x)[C_1(x) y_1' + C_2(x) y_2'] + q(x) [C_1(x) y_1 + C_2(x) y_2] = f(x) \\ \Rightarrow & C_1(x) [y_1''+p(x)y_1'+q(x)y_1] + C_2(x) [y_2''+p(x)y_2'+q(x)y_2] + [C_1'(x) y_1' + C_2'(x) y_2'] = f(x) \\ \Rightarrow & C_1'(x) y_1' + C_2'(x) y_2' = f(x) \end{aligned}

联立两个方程

{C1(x)y1+C2(x)y2=0C1(x)y1+C2(x)y2=f(x)\begin{cases} C_1'(x) y_1 + C_2'(x) y_2 = 0 \\ C_1'(x) y_1' + C_2'(x) y_2' = f(x) \\ \end{cases}

即可求得 C1(x),C2(x)C_1'(x),C_2'(x),最后进行积分得到 C1(x),C2(x)C_1(x),C_2(x)

【注】常数变易法在同济七版高等数学中有介绍,适用于求解任意二阶非齐次常系数线性微分方程(提醒:在考研范围内,非齐次项的形式是固定的,而非任意形式)。

例题

【例 1】求解微分方程 y+3y+2y=x2y'' + 3y' + 2y = x^2

【解】先求对应齐次通解:y=C1ex+C2e2xy = C_1 e^{-x} + C_2 e^{-2x},所以 y1=ex,y2=e2xy_1 = e^{-x}, y_2 = e^{-2x},解方程组

{C1(x)ex+C2(x)e2x=0C1(x)ex2C2(x)e2x=x2\begin{cases} C_1'(x) e^{-x} + C_2'(x) e^{-2x} = 0 \\ -C_1'(x) e^{-x} - 2C_2'(x) e^{-2x} = x^2 \\ \end{cases}

可求得

{C1(x)=0e2xx22e2x/exe2xex2e2x=x2e2xe3x=x2exC2(x)=ex0exx2/exe2xex2e2x=x2exe3x=x2e2x\begin{cases} C_1'(x) = \begin{vmatrix} 0 & e^{-2x} \\ x^2 & -2e^{-2x} \end{vmatrix} / \begin{vmatrix} e^{-x} & e^{-2x} \\ -e^{-x} & -2e^{-2x} \end{vmatrix} = \frac{-x^2e^{-2x}}{-e^{-3x}} = x^2 e^x\\ C_2'(x) = \begin{vmatrix} e^{-x} & 0 \\ -e^{-x} & x^2 \end{vmatrix} / \begin{vmatrix} e^{-x} & e^{-2x} \\ -e^{-x} & -2e^{-2x} \end{vmatrix} = \frac{x^2e^{-x}}{-e^{-3x}} = -x^2 e^{2x} \end{cases}

于是

{C1(x)=(x22x+2)exC2(x)=14(2x22x+1)e2x\begin{cases} C_1(x) = (x^2-2x+2) e^x\\ C_2(x) = -\frac{1}{4}(2x^2 - 2x + 1) e^{2x} \end{cases}

所以特解为

y=C1(x)y1+C2(x)y2=(x22x+2)14(2x22x+1)=12x232x+74\begin{aligned} y^* &= C_1(x) y_1 + C_2(x) y_2 \\ &= (x^2-2x+2) - \frac{1}{4}(2x^2 - 2x + 1) \\ &= \frac{1}{2}x^2 - \frac{3}{2}x + \frac{7}{4} \end{aligned}

【例 2】求解微分方程 y+3y+2y=sinxy'' + 3y' + 2y = \sin x

【解】先求对应齐次通解:y=C1ex+C2e2xy = C_1 e^{-x} + C_2 e^{-2x},所以 y1=ex,y2=e2xy_1 = e^{-x}, y_2 = e^{-2x},解方程组

{C1(x)ex+C2(x)e2x=0C1(x)ex2C2(x)e2x=sinx\begin{cases} C_1'(x) e^{-x} + C_2'(x) e^{-2x} = 0 \\ -C_1'(x) e^{-x} - 2C_2'(x) e^{-2x} = \sin x \\ \end{cases}

可求得

{C1(x)=0e2xsinx2e2x/exe2xex2e2x=e2xsinxe3x=exsinxC2(x)=ex0exsinx/exe2xex2e2x=exsinxe3x=e2xsinx\begin{cases} C_1'(x) = \begin{vmatrix} 0 & e^{-2x} \\ \sin x & -2e^{-2x} \end{vmatrix} / \begin{vmatrix} e^{-x} & e^{-2x} \\ -e^{-x} & -2e^{-2x} \end{vmatrix} = \frac{e^{-2x}\sin x}{-e^{-3x}} = e^x \sin x\\ C_2'(x) = \begin{vmatrix} e^{-x} & 0 \\ -e^{-x} & \sin x \end{vmatrix} / \begin{vmatrix} e^{-x} & e^{-2x} \\ -e^{-x} & -2e^{-2x} \end{vmatrix} = \frac{e^{-x}\sin x}{-e^{-3x}} = -e^{2x} \sin x \end{cases}

于是

{C1(x)=12(sinxcosx)exC2(x)=45(12sinx14cosx)e2x\begin{cases} C_1(x) = \frac{1}{2} (\sin x - \cos x) e^x\\ C_2(x) = -\frac{4}{5}(\frac{1}{2} \sin x - \frac{1}{4} \cos x) e^{2x} \end{cases}

所以特解为

y=C1(x)y1+C2(x)y2=12(sinxcosx)45(12sinx14cosx)=110sinx310cosx\begin{aligned} y^* &= C_1(x) y_1 + C_2(x) y_2 \\ &= \frac{1}{2} (\sin x - \cos x) -\frac{4}{5}(\frac{1}{2} \sin x - \frac{1}{4} \cos x) \\ &= \frac{1}{10} \sin x - \frac{3}{10} \cos x \end{aligned}

【例 3】求解微分方程 y+4y=cos2xy'' + 4y = \cos 2x

【解】先求对应齐次通解:y=C1cos2x+C2sin2xy = C_1 \cos 2x + C_2 \sin 2x,所以 y1=cos2x,y2=sin2xy_1 = \cos 2x, y_2 = \sin 2x,解方程组

{C1(x)cos2x+C2(x)sin2x=02C1(x)sin2x+2C2(x)cos2x=cos2x\begin{cases} C_1'(x) \cos 2x + C_2'(x) \sin 2x = 0 \\ -2C_1'(x) \sin 2x + 2C_2'(x) \cos 2x = \cos 2x \\ \end{cases}

可求得

{C1(x)=0sin2xcos2x2cos2x/cos2xsin2x2sin2x2cos2x=sin2xcos2x2cos22x+2sin22x=14sin4xC2(x)=cos2x02sin2xcos2x/cos2xsin2x2sin2x2cos2x=cos22x2cos22x+2sin22x=14(cos4x+1)\begin{cases} C_1'(x) = \begin{vmatrix} 0 & \sin 2x \\ \cos 2x & 2\cos 2x \end{vmatrix} / \begin{vmatrix} \cos 2x & \sin 2x \\ -2\sin 2x & 2\cos 2x \end{vmatrix} = -\frac{\sin 2x \cos 2x}{2\cos^2 2x + 2\sin^2 2x} = -\frac{1}{4} \sin 4x \\ C_2'(x) = \begin{vmatrix} \cos 2x & 0 \\ -2\sin 2x & \cos 2x \end{vmatrix} / \begin{vmatrix} \cos 2x & \sin 2x \\ -2\sin 2x & 2\cos 2x \end{vmatrix} = \frac{\cos^2 2x}{2\cos^2 2x + 2\sin^2 2x} = \frac{1}{4} (\cos 4x + 1) \end{cases}

于是

{C1(x)=116cos4xC2(x)=14x+116sin4x\begin{cases} C_1(x) = \frac{1}{16} \cos 4x \\ C_2(x) = \frac{1}{4} x + \frac{1}{16}\sin 4x \end{cases}

所以特解为

y=C1(x)y1+C2(x)y2=116cos4xcos2x+(14x+116sin4x)sin2x=116(cos4xcos2x+sin4xsin2x)+14xsin2x=116cos2x+14xsin2x\begin{aligned} y^* &= C_1(x) y_1 + C_2(x) y_2 \\ &= \frac{1}{16} \cos 4x \cos 2x + (\frac{1}{4} x + \frac{1}{16}\sin 4x) \sin 2x \\ &= \frac{1}{16} (\cos 4x \cos 2x + \sin 4x \sin 2x) + \frac{1}{4} x \sin 2x \\ &= \frac{1}{16} \cos 2x + \frac{1}{4} x \sin 2x \end{aligned}

由于方程的通解为

y=(C1+116)cos2x+C2sin2x+14xsin2x=C3cos2x+C2sin2x+14xsin2x\begin{aligned} y &= (C_1 + \frac{1}{16}) \cos 2x + C_2 \sin 2x + \frac{1}{4} x \sin 2x \\ &= C_3 \cos 2x + C_2 \sin 2x + \frac{1}{4} x \sin 2x \end{aligned}

所以特解应为

y=14xsin2xy^* = \frac{1}{4} x \sin 2x

【例 4】求解微分方程 y2y+y=xexy'' - 2y' + y = xe^x

【解】先求对应齐次通解:y=C1ex+C2xexy = C_1 e^{x} + C_2 xe^{x},所以 y1=ex,y2=xexy_1 = e^{x}, y_2 = xe^{x},解方程组

{C1(x)ex+C2(x)xex=0C1(x)ex+C2(x)(x+1)ex=xex\begin{cases} C_1'(x) e^{x} + C_2'(x) xe^{x} = 0 \\ C_1'(x) e^{x} + C_2'(x) (x+1)e^{x} = xe^x \\ \end{cases}

可求得

{C1(x)=0xexxex(x+1)ex/exxexex(x+1)ex=x2e2xe2x=x2C2(x)=ex0exxex/exxexex(x+1)ex=xe2xe2x=x\begin{cases} C_1'(x) = \begin{vmatrix} 0 & xe^{x} \\ xe^{x} & (x+1)e^{x} \end{vmatrix} / \begin{vmatrix} e^{x} & xe^{x} \\ e^{x} & (x+1)e^{x} \end{vmatrix} = \frac{-x^2e^{2x}}{e^{2x}} = -x^2 \\ C_2'(x) = \begin{vmatrix} e^{x} & 0 \\ e^{x} & xe^{x} \end{vmatrix} / \begin{vmatrix} e^{x} & xe^{x} \\ e^{x} & (x+1)e^{x} \end{vmatrix} = \frac{xe^{2x}}{e^{2x}} = x \end{cases}

于是

{C1(x)=13x3C2(x)=12x2\begin{cases} C_1(x) = -\frac{1}{3} x^3 \\ C_2(x) = \frac{1}{2} x^2 \end{cases}

所以特解为

y=C1(x)y1+C2(x)y2=13x3ex+12x2xex=16x3ex\begin{aligned} y^* &= C_1(x) y_1 + C_2(x) y_2 \\ &= -\frac{1}{3} x^3 \cdot e^{x} + \frac{1}{2} x^2 \cdot xe^{x} \\ &= \frac{1}{6} x^3 e^{x} \end{aligned}