一、初等变换

1. 互换变换

  • ii行和第jj行互换:EijE_{ij}
  • ii列和第jj列互换:EijE_{ij}

【例】第11行和第22行互换,或第11列和第22列互换:E12=[010100001]E_{12}=\left[ \begin{matrix} 0 & 1 & 0 \\ 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right]

【推导】不凭记忆,如何求出互换变换矩阵?

(1)行互换:设矩阵A=[α1α2α3]A = \left[ \begin{matrix} \alpha_1 \\ \alpha_2 \\ \alpha_3\end{matrix} \right],其中α1,α2,α3\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3为行向量,则第11行和第22行互换后得到B=[α2α1α3]=[010100001][α1α2α3]=[010100001]AB = \left[ \begin{matrix} \alpha_2 \\ \alpha_1 \\ \alpha_3\end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} 0 & 1 & 0 \\ 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} \alpha_1 \\ \alpha_2 \\ \alpha_3\end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} 0 & 1 & 0 \\ 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right] A

(2)列互换:设矩阵A=(α1,α2,α3)A = (\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3),其中α1,α2,α3\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3为列向量,则第11列和第22列互换后得到B=(α2,α1,α3)=(α1,α2,α3)[010100001]=A[010100001]B =(\alpha_2,\alpha_1,\alpha_3) = (\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3) \left[ \begin{matrix} 0 & 1 & 0 \\ 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right] = A \left[ \begin{matrix} 0 & 1 & 0 \\ 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right]

2. 倍加变换

  • ii行的kk倍加到第jj行:Eij(k)E_{ij}(k)
  • ii列的kk倍加到第jj列:Eij(k)E_{ij}(k)

【例】第11行的33倍加到第22行,或第22列的33倍加到第11列:E12(3)=[100310001]E_{12}(3)=\left[ \begin{matrix} 1 & 0 & 0 \\ 3 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right]

【推导】不凭记忆,如何求出倍加变换矩阵?

(1)行倍加:设矩阵A=[α1α2α3]A = \left[ \begin{matrix} \alpha_1 \\ \alpha_2 \\ \alpha_3\end{matrix} \right],其中α1,α2,α3\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3为行向量,则第11行的33倍加到第22行后得到B=[α1α2+3α1α3]=[100310001][α1α2α3]=[100310001]AB = \left[ \begin{matrix} \alpha_1 \\ \alpha_2+3\alpha_1 \\ \alpha_3\end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} 1 & 0 & 0 \\ 3 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} \alpha_1 \\ \alpha_2 \\ \alpha_3\end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} 1 & 0 & 0 \\ 3 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right] A

(2)列倍加:设矩阵A=(α1,α2,α3)A = (\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3),其中α1,α2,α3\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3为列向量,则第22列的33倍加到第11列后得到B=(α1+3α2,α2,α3)=(α1,α2,α3)[100310001]=A[100310001]B = (\alpha_1+3\alpha_2,\alpha_2,\alpha_3) = (\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3) \left[ \begin{matrix} 1 & 0 & 0 \\ 3 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right] = A \left[ \begin{matrix} 1 & 0 & 0 \\ 3 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right]

3. 倍乘变换

  • ii行乘kkEi(k)E_{i}(k)
  • ii列乘kkEi(k)E_{i}(k)

【例】第33行乘2-2,或第33列乘2-2E3(2)=[100010002]E_{3}(-2)=\left[ \begin{matrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & -2\end{matrix} \right]

【推导】不凭记忆,如何求出倍乘变换矩阵?

(1)行倍乘:设矩阵A=[α1α2α3]A = \left[ \begin{matrix} \alpha_1 \\ \alpha_2 \\ \alpha_3\end{matrix} \right],其中α1,α2,α3\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3为行向量,则第33行乘2-2后得到B=[α1α22α3]=[100010002][α1α2α3]=[100010002]AB = \left[ \begin{matrix} \alpha_1 \\ \alpha_2 \\ -2\alpha_3\end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & -2\end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} \alpha_1 \\ \alpha_2 \\ \alpha_3\end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & -2\end{matrix} \right] A

(2)列倍乘:设矩阵A=(α1,α2,α3)A = (\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3),其中α1,α2,α3\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3为列向量,则第33列乘2-2后得到B=(α1,α2,2α3)=(α1,α2,α3)[100010002]=A[100010002]B = (\alpha_1,\alpha_2,-2\alpha_3) = (\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3) \left[ \begin{matrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & -2\end{matrix} \right] = A \left[ \begin{matrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & -2\end{matrix} \right]

4. 性质

(1)可逆:三种变换均不会改变矩阵的秩(矩阵的初等变换不会改变秩)

  • 互换:Eij1=EijE_{ij}^{-1} = E_{ij}
  • 倍加:Eij1(k)=Eij(k)E_{ij}^{-1}(k) = E_{ij}(-k)
  • 倍乘:Ei1(k)=Ei(1k)E_{i}^{-1}(k) = E_{i}(\frac{1}{k})

(2)幂次方

  • 互换:Eijn={Eij,n为偶数E,n为奇数E_{ij}^{n} = \begin{cases} E_{ij}, & n为偶数 \\ E, & n为奇数\end{cases}
  • 倍加:Eijn(k)=Eij(nk)E_{ij}^{n}(k) = E_{ij}(nk)
  • 倍乘:Ein(k)=Ei(kn)E_{i}^{n}(k) = E_{i}(k^n)

(3)行列式

  • 互换:Eij=1|E_{ij}| = -1
  • 倍加:Eij(k)=1|E_{ij}(k)| = 1
  • 倍乘:Ei(k)=k(k0)|E_{i}(k)| = k(k \neq 0)

(4)转置

  • 互换:EijT=EijE_{ij}^{\mathrm{T}} = E_{ij}
  • 倍加:EijT(k)=Eji(k)E_{ij}^{\mathrm{T}}(k) = E_{ji}(k)
  • 倍乘:EiT(k)=Ei(k)E_{i}^{\mathrm{T}}(k) = E_{i}(k)

二、广义初等变换

广义初等变换是初等变换的推广。广义初等变换是对分块矩阵的变换,该方法将每一块视为一个整体,类比初等变换那样进行变换。

1. 广义换法变换

与初等互换变换类似,广义换法变换的变换矩阵形式为[OEEO]\left[ \begin{matrix} O & E \\ E & O \end{matrix} \right],其行列式的值均不为00,说明变换矩阵均可逆,此变换不会改变矩阵的秩

(1)第22行与第11行互换:

[ABCD]r1r2[CDAB]等价于[OEEO][ABCD]=[CDAB](行变换需左乘)\begin{aligned} &\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \xrightarrow{r_1 \leftrightarrow r_2} \left[ \begin{matrix} C & D \\ A & B \end{matrix} \right] \\ 等价于&\left[ \begin{matrix} O & E \\ E & O \end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} C & D \\ A & B \end{matrix} \right](行变换需左乘) \end{aligned}

(2)第22列与第11列互换:

[ABCD]c1c2[BADC]等价于[ABCD][OEEO]=[BADC](列变换需右乘)\begin{aligned} &\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \xrightarrow{c_1 \leftrightarrow c_2} \left[ \begin{matrix} B & A \\ D & C \end{matrix} \right] \\ 等价于&\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} O & E \\ E & O \end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} B & A \\ D & C \end{matrix} \right](列变换需右乘) \end{aligned}

2. 广义消法变换

与初等倍加变换类似,广义消法变换的变换矩阵形式有两种:[EMOE]\left[ \begin{matrix} E & M \\ O & E \end{matrix} \right][EOME]\left[ \begin{matrix} E & O \\ M & E \end{matrix} \right],其行列式的值均不为00,说明变换矩阵均可逆,此变换不会改变矩阵的秩

(1)第22左乘矩阵MM后加到第11行:

[ABCD]r1+Mr2[A+MCB+MDCD]等价于[EMOE][ABCD]=[A+MCB+MDCD](行变换需左乘)\begin{aligned} &\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \xrightarrow{r_1+Mr_2} \left[ \begin{matrix} A+MC & B+MD \\ C & D \end{matrix} \right] \\ 等价于&\left[ \begin{matrix} E & M \\ O & E \end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} A+MC & B+MD \\ C & D \end{matrix} \right](行变换需左乘) \end{aligned}

(2)第11左乘矩阵MM后加到第22行:

[ABCD]r2+Mr1[ABC+MAD+MB]等价于[EOME][ABCD]=[ABC+MAD+MB](行变换需左乘)\begin{aligned} &\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \xrightarrow{r_2+Mr_1} \left[ \begin{matrix} A & B \\ C+MA & D+MB \end{matrix} \right] \\ 等价于&\left[ \begin{matrix} E & O \\ M & E \end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} A & B \\ C+MA & D+MB \end{matrix} \right](行变换需左乘) \end{aligned}

(3)第22右乘矩阵MM后加到第11列:

[ABCD]c1+c2M[A+BMBC+DMD]等价于[ABCD][EOME]=[A+BMBC+DMD](列变换需右乘)\begin{aligned} &\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \xrightarrow{c_1+c_2M} \left[ \begin{matrix} A+BM & B \\ C+DM & D \end{matrix} \right] \\ 等价于&\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} E & O \\ M & E \end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} A+BM & B \\ C+DM & D \end{matrix} \right](列变换需右乘) \end{aligned}

(4)第11右乘矩阵MM后加到第22列:

[ABCD]c2+c1M[AB+AMCD+CM]等价于[ABCD][EMOE]=[AB+AMCD+CM](列变换需右乘)\begin{aligned} &\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \xrightarrow{c_2+c_1M} \left[ \begin{matrix} A & B+AM \\ C & D+CM \end{matrix} \right] \\ 等价于&\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} E & M \\ O & E \end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} A & B+AM \\ C & D+CM \end{matrix} \right](列变换需右乘) \end{aligned}

3. 广义倍法变换

与初等倍乘变换类似,广义倍法变换的变换矩阵形式有两种:[MOOE]\left[ \begin{matrix} M & O \\ O & E \end{matrix} \right][EOOM]\left[ \begin{matrix} E & O \\ O & M \end{matrix} \right],其行列式的值为M|M|,此时分为两种情况:当M0|M| \neq 0时,变换矩阵均可逆,此变换不会改变矩阵的秩;当M=0|M|=0时,变换矩阵不可逆,此变换会改变矩阵的秩,这时就不能使用广义倍法变换了。所以,尽量少使用此变换,因为该变换可能会改变矩阵的秩。

(1)第11左乘矩阵MM0M(|M| \neq 0)

[ABCD]Mr1[MAMBCD]等价于[MOOE][ABCD]=[MAMBCD](行变换需左乘)\begin{aligned} &\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \xrightarrow{Mr_1} \left[ \begin{matrix} MA & MB \\ C & D \end{matrix} \right] \\ 等价于&\left[ \begin{matrix} M & O \\ O & E \end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} MA & MB \\ C & D \end{matrix} \right](行变换需左乘) \end{aligned}

(2)第22左乘矩阵MM0M(|M| \neq 0)

[ABCD]Mr2[ABMCMD]等价于[EOOM][ABCD]=[ABMCMD](行变换需左乘)\begin{aligned} &\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \xrightarrow{Mr_2} \left[ \begin{matrix} A & B \\ MC & MD \end{matrix} \right] \\ 等价于&\left[ \begin{matrix} E & O \\ O & M \end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} A & B \\ MC & MD \end{matrix} \right](行变换需左乘) \end{aligned}

(3)第11右乘矩阵MM0M(|M| \neq 0)

[ABCD]c1M[AMBCMD]等价于[ABCD][MOOE]=[AMBCMD](列变换需右乘)\begin{aligned} &\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \xrightarrow{c_1M} \left[ \begin{matrix} AM & B \\ CM & D \end{matrix} \right] \\ 等价于&\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} M & O \\ O & E \end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} AM & B \\ CM & D \end{matrix} \right](列变换需右乘) \end{aligned}

(4)第22右乘矩阵MM0M(|M| \neq 0)

[ABCD]c2M[ABMCDM]等价于[ABCD][EOOM]=[ABMCDM](列变换需右乘)\begin{aligned} &\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \xrightarrow{c_2M} \left[ \begin{matrix} A & BM \\ C & DM \end{matrix} \right] \\ 等价于&\left[ \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} E & O \\ O & M \end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} A & BM \\ C & DM \end{matrix} \right](列变换需右乘) \end{aligned}


三、例题

1. 初等变换

【例 1】将矩阵AA的第22行的3-3倍加到第11行得到矩阵BB,然后将矩阵BB的第11列的22倍加到第33列得到数量矩阵5E5E,求矩阵AA

【解】设矩阵A=[α1α2α3]A = \left[ \begin{matrix} \alpha_1 \\ \alpha_2 \\ \alpha_3\end{matrix} \right],其中α1,α2,α3\alpha_1,\alpha_2,\alpha_3为行向量,则矩阵B=[α13α2α2α3]=[130010001][α1α2α3]B = \left[ \begin{matrix} \alpha_1-3\alpha_2 \\ \alpha_2 \\ \alpha_3\end{matrix} \right] = \left[ \begin{matrix} 1 & -3 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} \alpha_1 \\ \alpha_2 \\ \alpha_3\end{matrix} \right],所以变换矩阵P=[130010001]P = \left[ \begin{matrix} 1 & -3 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right]。根据初等变换矩阵的性质可得P1=[130010001]P^{-1} = \left[ \begin{matrix} 1 & 3 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right]

设矩阵B=(β1,β2,β3)B = (\beta_1,\beta_2,\beta_3),其中β1,β2,β3\beta_1,\beta_2,\beta_3为列向量,则矩阵C=(β1,β2,β3+2β1)=(β1,β2,β3)[102010001]C = (\beta_1,\beta_2,\beta_3+2\beta_1) = (\beta_1,\beta_2,\beta_3) \left[ \begin{matrix} 1 & 0 & 2 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right],所以变换矩阵Q=[102010001]Q = \left[ \begin{matrix} 1 & 0 & 2 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right]。根据初等变换矩阵的性质可得Q1=[102010001]Q^{-1} = \left[ \begin{matrix} 1 & 0 & -2 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right]

由题意得PAQ=5EPAQ = 5E,则矩阵A=5P1Q1=5[130010001][102010001]=5[132010001]A = 5P^{-1}Q^{-1} =5 \left[ \begin{matrix} 1 & 3 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right] \left[ \begin{matrix} 1 & 0 & -2 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right] = 5 \left[ \begin{matrix} 1 & 3 & -2 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{matrix} \right]


若是通过初等变换求矩阵的秩,由于初等行变换和初等列变换均不改变原矩阵的秩,所以初等行、列变换可以混合使用。

【例 2】设A=[abbbabbba]A=\left[ \begin{matrix} a & b & b \\ b & a & b \\ b & b & a\end{matrix} \right],已知r(A)+r(A)=3r(A^*)+r(A)=3,求a,ba,b应该满足的关系。

【解】由r(A)+r(A)=3r(A^*)+r(A)=3易知:r(A)=2,r(A)=1r(A)=2,r(A^*)=1,接下来对AA进行初等变换:

[abbbabbba]r1+r2,r1+r3[a+2ba+2ba+2bbabbba]c2c1,c3c1[a+2b00bab0b0ab]\begin{aligned} &\left[ \begin{matrix} a & b & b \\ b & a & b \\ b & b & a \end{matrix} \right] \xrightarrow{r_1+r_2,r_1+r_3} \left[ \begin{matrix} a+2b & a+2b & a+2b \\ b & a & b \\ b & b & a \end{matrix} \right] \\ &\xrightarrow{c_2-c_1,c_3-c_1} \left[ \begin{matrix} a+2b & 0 & 0 \\ b & a-b & 0 \\ b & 0 & a-b \end{matrix} \right] \end{aligned}

因为r(A)<3r(A)<3,所以有A=(a+2b)(ab)2=0|A|=(a+2b)(a-b)^2=0。若ab=0a-b=0,则r(A)=1r(A)=1,不符合题意,所以ab0a-b \neq 0a+2b=0a+2b=0


2. 应用于矩阵的秩

【例 1】设矩阵AABB均为nn阶矩阵,证明:r(A,AB)=r(ABA)=r(A)r(A,AB) = r \left( \begin{matrix} A \\ BA \end{matrix} \right) = r(A)

【证明】(1)先证明r(A,AB)=r(A)r(A,AB) = r(A)

由广义初等变换得:(A,AB)c2c1B(A,O)(A,AB) \xrightarrow{c_2-c_1B} (A,O),且变换矩阵可逆,说明r(A,AB)=r(A,O)=r(A)r(A,AB) = r(A,O) = r(A)

(2)再证明r(ABA)=r(A)r \left( \begin{matrix} A \\ BA \end{matrix} \right) = r(A)

由广义初等变换得:(ABA)r2Br1(AO)\left( \begin{matrix} A \\ BA \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_2-Br_1} \left( \begin{matrix} A \\ O \end{matrix} \right),且变换矩阵可逆,说明r(ABA)=(AO)=r(A)r \left( \begin{matrix} A \\ BA \end{matrix} \right) = \left( \begin{matrix} A \\ O \end{matrix} \right) = r(A)

综上有:r(A,AB)=r(ABA)=r(A)r(A,AB) = r \left( \begin{matrix} A \\ BA \end{matrix} \right) = r(A)


【例 2】设矩阵AABB均为m×nm \times n阶矩阵,证明:r(A+BAB)=r(AB)r \left( \begin{matrix} A+B \\ A-B \end{matrix} \right) = r \left( \begin{matrix} A \\ B \end{matrix} \right)

【证明】由广义初等变换得:

(A+BAB)r1+Er2(2AAB)r212Er1(2AB)12Er1,(E)r2(AB)\left( \begin{matrix} A+B \\ A-B \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_1+Er_2} \left( \begin{matrix} 2A \\ A-B \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_2-\frac{1}{2}Er_1} \left( \begin{matrix} 2A \\ -B \end{matrix} \right) \xrightarrow{\frac{1}{2}Er_1, (-E)r_2} \left( \begin{matrix} A \\ B \end{matrix} \right)

其中,第一次和第二次的广义消法变换不会改变秩,第三次的广义倍法变换可能会改变原矩阵的秩,因此考查第三次变换的情况。

第三次的广义倍法变换矩阵为[12EOOE]\left[\begin{matrix} \frac{1}{2}E & O \\ O & -E \end{matrix} \right],其行列式不为00,说明该变换矩阵可逆,不会改变原矩阵的秩。

因此得证:r(A+BAB)=r(AB)r \left( \begin{matrix} A+B \\ A-B \end{matrix} \right) = r \left( \begin{matrix} A \\ B \end{matrix} \right)


【例 3】设矩阵AABB均为m×nm \times n阶矩阵,证明:r(A+B)r(AB),r(A+B)r(A,B)r(A+B) \leq r \left( \begin{matrix} A \\ B \end{matrix} \right), r(A+B) \leq r(A,B)

【证明】(1)证明r(A+B)r(AB)r(A+B) \leq r \left( \begin{matrix} A \\ B \end{matrix} \right)

由广义初等变换得:(AB)r1+Er2(A+BB)\left( \begin{matrix} A \\ B \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_1+Er_2} \left( \begin{matrix} A+B \\ B \end{matrix} \right),其变换并未改变原矩阵的秩,所以有:r(AB)=r(A+BB)r(A+B)r \left( \begin{matrix} A \\ B \end{matrix} \right) = r \left( \begin{matrix} A+B \\ B \end{matrix} \right) \geq r(A+B),得证。

(2)证明r(A+B)r(A,B)r(A+B) \leq r(A,B)

由广义初等变换得:(A,B)c1+c2E(A+B,B)(A,B) \xrightarrow{c_1+c_2E} (A+B,B),其变换并未改变原矩阵的秩,所以有:r(A,B)=r(A+B,B)r(A+B)r(A,B) = r(A+B,B) \geq r(A+B),得证。


【例 4】设A,BA,Bnn阶实矩阵,下列不成立的是( )

(A)r(AOOATA)=2r(A)r \left( \begin{matrix} A & O \\ O & A^TA \end{matrix} \right) = 2r(A)

(B)r(AABOAT)=2r(A)r \left( \begin{matrix} A & AB \\ O & A^T \end{matrix} \right) = 2r(A)

(C)r(ABAOAAT)=2r(A)r \left( \begin{matrix} A & BA \\ O & AA^T \end{matrix} \right) = 2r(A)

(D)r(AOBAAT)=2r(A)r \left( \begin{matrix} A & O \\ BA & A^T \end{matrix} \right) = 2r(A)

【解】A 项,运用性质r(AOOB)=r(A)+r(B)r \left( \begin{matrix} A & O \\ O & B \end{matrix} \right) = r(A)+r(B)可知,r(AOOATA)=r(A)+r(AT)=2r(A)r \left( \begin{matrix} A & O \\ O & A^TA \end{matrix} \right) = r(A) + r(A^T) = 2r(A),结论正确。

B 项,由广义初等变换得:(AABOAT)c2c1B(AOOAT)\left( \begin{matrix} A & AB \\ O & A^T \end{matrix} \right) \xrightarrow{c_2-c_1B} \left( \begin{matrix} A & O \\ O & A^T \end{matrix} \right),其变换不改变原矩阵的秩,所以有:r(AABOAT)=r(AOOAT)=2r(A)r \left( \begin{matrix} A & AB \\ O & A^T \end{matrix} \right) = r \left( \begin{matrix} A & O \\ O & A^T \end{matrix} \right) = 2r(A),结论正确。

D 项,由广义初等变换得:(AOBAAT)r2Br1(AOOAT)\left( \begin{matrix} A & O \\ BA & A^T \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_2-Br_1} \left( \begin{matrix} A & O \\ O & A^T \end{matrix} \right),其变换不改变原矩阵的秩,所以有:r(AOBAAT)=r(AOOAT)=2r(A)r \left( \begin{matrix} A & O \\ BA & A^T \end{matrix} \right) = r \left( \begin{matrix} A & O \\ O & A^T \end{matrix} \right) = 2r(A),结论正确。

由排除法知 C 项结论错误。注意,对于该项,有人通过列变换c2Bc1c_2-Bc_1得到结论,这是错误的,因为列变换不能左乘矩阵BB,所以是得不到该结论的!


以下几题都是利用性质r(AOOB)=r(A)+r(B)r \left( \begin{matrix} A & O \\ O & B \end{matrix} \right) = r(A)+r(B)和性质r(ACOB)r(A)+r(B)r \left( \begin{matrix} A & C \\ O & B \end{matrix} \right) \geq r(A)+r(B)来构建矩阵,然后作广义初等变换得到待证结论。

【例 5】A,B,CA,B,C分别是m×n,n×f,f×gm \times n, n \times f, f \times g矩阵,证明:r(AB)+r(BC)r(B)+r(ABC)r(AB)+r(BC) \leq r(B)+r(ABC)

【证明】由r(B)+r(ABC)r(B)+r(ABC)联想并构造矩阵(ABCOOB)\left( \begin{matrix} ABC & O \\ O & B \end{matrix} \right),对其作广义初等变换得

(ABCOOB)r1+Ar2(ABCABOB)c1c2C(OABBCB)\left( \begin{matrix} ABC & O \\ O & B \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_1+Ar_2} \left( \begin{matrix} ABC & AB \\ O & B \end{matrix} \right) \xrightarrow{c_1-c_2C} \left( \begin{matrix} O & AB \\ -BC & B \end{matrix} \right)

其变换并未改变原矩阵的秩,所以有:r(B)+r(ABC)=r(ABCOOB)=r(OABBCB)r(AB)+r(BC)r(B)+r(ABC) = r \left( \begin{matrix} ABC & O \\ O & B \end{matrix} \right) = r \left( \begin{matrix} O & AB \\ -BC & B \end{matrix} \right) \geq r(AB) + r(BC),得证。


【例 6】A,CA,C分别是m×n,n×fm \times n, n \times f矩阵,证明:r(A)+r(C)n+r(AC)r(A)+r(C) \leq n+r(AC)

【证明】由n+r(AC)=r(E)+r(AC)n+r(AC) = r(E)+r(AC)联想并构造矩阵(ACOOE)\left( \begin{matrix} AC & O \\ O & E \end{matrix} \right),对其作广义初等变换得

(ACOOE)r1+Ar2(ACAOE)c1c2C(OACE)\left( \begin{matrix} AC & O \\ O & E \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_1+Ar_2} \left( \begin{matrix} AC & A \\ O & E \end{matrix} \right) \xrightarrow{c_1-c_2C} \left( \begin{matrix} O & A \\ -C & E \end{matrix} \right)

其变换并未改变原矩阵的秩,所以有:n+r(AC)=r(ACOOE)=r(OACE)r(A)+r(C)n+r(AC) = r \left( \begin{matrix} AC & O \\ O & E \end{matrix} \right) = r \left( \begin{matrix} O & A \\ -C & E \end{matrix} \right) \geq r(A) + r(C),得证。


【例 7】A,CA,Cm×nm \times n矩阵,B,DB,Dn×fn \times f矩阵,证明:r(ABCD)r(AC)+r(BD)r(AB-CD) \leq r(A-C)+r(B-D)

【证明】待证结论可化为r[(ABAD)+(ADCD)]r(AC)+r(BD)r[(AB-AD)+(AD-CD)] \leq r(A-C)+r(B-D),由此联想并构造矩阵(ACOOBD)\left( \begin{matrix} A-C & O \\ O & B-D \end{matrix} \right),对其作广义初等变换得

(ACOOBD)r1+Ar2(ACABADOBD)c2+c1D(ACABCDOBD)\begin{aligned} &\left( \begin{matrix} A-C & O \\ O & B-D \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_1+Ar_2} \left( \begin{matrix} A-C & AB-AD \\ O & B-D \end{matrix} \right) \\ &\xrightarrow{c_2+c_1D} \left( \begin{matrix} A-C & AB-CD \\ O & B-D \end{matrix} \right) \end{aligned}

其变换并未改变原矩阵的秩,所以有:

r(AC)+r(BD)=r(ACOOBD)=r(ACABCDOBD)r(AC,ABCD)r(ABCD)\begin{aligned} r(A-C)+r(B-D) &= r \left( \begin{matrix} A-C & O \\ O & B-D \end{matrix} \right) \\ &= r \left( \begin{matrix} A-C & AB-CD \\ O & B-D \end{matrix} \right) \\ &\geq r(A-C,AB-CD) \\ &\geq r(AB-CD) \end{aligned}


【例 8】A,BA,Bnn阶方阵,EEnn阶单位阵,证明:r(ABE)r(AE)+r(BE)r(AB-E) \leq r(A-E)+r(B-E)

【证明】由r(AE)+r(BE)r(A-E)+r(B-E)联想并构造矩阵(AEOOBE)\left( \begin{matrix} A-E & O \\ O & B-E \end{matrix} \right),对其作广义初等变换得

(AEOOBE)r1+Ar2(AEABAOBE)c2+c1(AEABEOBE)\begin{aligned} &\left( \begin{matrix} A-E & O \\ O & B-E \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_1+Ar_2} \left( \begin{matrix} A-E & AB-A \\ O & B-E \end{matrix} \right) \\ &\xrightarrow{c_2+c_1} \left( \begin{matrix} A-E & AB-E \\ O & B-E \end{matrix} \right) \end{aligned}

其变换并未改变原矩阵的秩,所以有:

r(AE)+r(BE)=r(AEOOBE)=r(AEABEOBE)r(AE,ABE)r(ABE)\begin{aligned} r(A-E)+r(B-E) &= r \left( \begin{matrix} A-E & O \\ O & B-E \end{matrix} \right) \\ &= r \left( \begin{matrix} A-E & AB-E \\ O & B-E \end{matrix} \right) \\ &\geq r(A-E,AB-E) \\ &\geq r(AB-E) \end{aligned}


有时,为了使用性质r(AOOB)=r(A)+r(B)r \left( \begin{matrix} A & O \\ O & B \end{matrix} \right) = r(A)+r(B)和性质r(ACOB)r(A)+r(B)r \left( \begin{matrix} A & C \\ O & B \end{matrix} \right) \geq r(A)+r(B),需要将原矩阵(ABCD)\left( \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right)通过广义初等变换转化为(ABOD)\left( \begin{matrix} A' & B' \\ O & D' \end{matrix} \right)的形式。

【例 9】A,B,C,DA,B,C,D分别是n×n,f×g,n×g,f×nn \times n,f \times g, n \times g, f \times n的矩阵,证明:若r(ACDB)=nr \left( \begin{matrix} A & C \\ D & B \end{matrix} \right) = n,则B=DA1CB=DA^{-1}C

【证明】通过广义初等变换将矩阵的其中一个元素变为OO,因为题中已给出AA可逆,所以可将DD化为OO

(ACDB)r2DA1r1(ACOBDA1C)\left( \begin{matrix} A & C \\ D & B \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_2-DA^{-1}r_1} \left( \begin{matrix} A & C \\ O & B-DA^{-1}C \end{matrix} \right)

显然该变换不会改变原有矩阵的秩,因此根据性质r(ACOB)r(A)+r(B)r \left( \begin{matrix} A & C \\ O & B \end{matrix} \right) \geq r(A)+r(B),可以得出:

r(ACDB)=r(ACOBDA1C)nr(A)+r(BDA1C)nn+r(BDA1C)A可逆)所以:r(BDA1C)=0即:BDA1C=O,得证\begin{aligned} r \left( \begin{matrix} A & C \\ D & B \end{matrix} \right) &= r \left( \begin{matrix} A & C \\ O & B-DA^{-1}C \end{matrix} \right) \\ n &\geq r(A) + r(B-DA^{-1}C) \\ n &\geq n + r(B-DA^{-1}C) (A可逆)\\ 所以:&r(B-DA^{-1}C) = 0 \\ 即:& B-DA^{-1}C = O,得证 \end{aligned}


【例 10】A,B,C,DA,B,C,Dnn阶方阵,证明:若r(ABCD)=nr \left( \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right) = n,则ABCD=0\left| \begin{matrix} |A| & |B| \\ |C| & |D| \end{matrix} \right| = 0

【证明】本题与上题的思路一致。

(1)设A,B,C,DA,B,C,D均不可逆,则四个行列式均为00,结论显然成立。

(2)设A,B,C,DA,B,C,D至少有一个可逆,不妨假设AA可逆,则由广义初等变换得

(ABCD)r2CA1r1(ABODCA1B)\left( \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_2-CA^{-1}r_1} \left( \begin{matrix} A & B \\ O & D-CA^{-1}B \end{matrix} \right)

显然该变换不会改变原有矩阵的秩,因此根据性质r(ACOB)r(A)+r(B)r \left( \begin{matrix} A & C \\ O & B \end{matrix} \right) \geq r(A)+r(B),可以得出:

r(ABCD)=r(ABODCA1B)nr(A)+r(DCA1B)nn+r(DCA1B)A可逆)所以:r(DCA1B)=0即:D=CA1B两边取行列式得:D=CBA,即为本题结论\begin{aligned} r \left( \begin{matrix} A & B \\ C & D \end{matrix} \right) &= r \left( \begin{matrix} A & B \\ O & D-CA^{-1}B \end{matrix} \right) \\ n &\geq r(A) + r(D-CA^{-1}B) \\ n &\geq n + r(D-CA^{-1}B) (A可逆)\\ 所以:&r(D-CA^{-1}B) = 0 \\ 即:& D = CA^{-1}B \\ 两边取行列式得:& |D| = \frac{|C||B|}{|A|},即为本题结论 \end{aligned}


3. 应用于矩阵的逆

【例 1】求以下矩阵的逆,已知矩阵A,BA,B均可逆:

(1)(AOOB)\left( \begin{matrix} A & O \\ O & B \end{matrix} \right);(2)(OABO)\left( \begin{matrix} O & A \\ B & O \end{matrix} \right);(3)(ACOB)\left( \begin{matrix} A & C \\ O & B \end{matrix} \right);(4)(AOCB)\left( \begin{matrix} A & O \\ C & B \end{matrix} \right)

【解】求矩阵的逆的通常方法是初等变换法,即:(AE)r(EA1)(A|E) \xrightarrow{r} (E|A^{-1}),现推广到使用广义初等变换求矩阵的逆。

(1)由广义初等变换得

(AOEOOBOE)A1r1,B1r2(EOA1OOEOB1)\left( \begin{matrix} \begin{array}{cc | cc} A & O & E & O \\ O & B & O & E \end{array} \end{matrix} \right) \xrightarrow{A^{-1}r_1,B^{-1}r_2} \left( \begin{matrix} \begin{array}{cc | cc} E & O & A^{-1} & O \\ O & E & O & B^{-1} \end{array} \end{matrix} \right)

且该变换不改变原矩阵的秩,所以矩阵的逆为(A1OOB1)\left( \begin{matrix} A^{-1} & O \\ O & B^{-1} \end{matrix} \right)

(2)由广义初等变换得

(OAEOBOOE)A1r1,B1r2(OEA1OEOOB1)r1r2(EOOB1OEA1O)\begin{aligned} &\left( \begin{matrix} \begin{array}{cc | cc} O & A & E & O \\ B & O & O & E \end{array} \end{matrix} \right) \xrightarrow{A^{-1}r_1,B^{-1}r_2} \left( \begin{matrix} \begin{array}{cc | cc} O & E & A^{-1} & O \\ E & O & O & B^{-1} \end{array} \end{matrix} \right) \\ &\xrightarrow{r_1 \leftrightarrow r_2} \left( \begin{matrix} \begin{array}{cc | cc} E & O & O & B^{-1} \\ O & E & A^{-1} & O \end{array} \end{matrix} \right) \end{aligned}

且该变换不改变原矩阵的秩,所以矩阵的逆为(OB1A1O)\left( \begin{matrix} O & B^{-1} \\ A^{-1} & O \end{matrix} \right)

(3)由广义初等变换得

(ACEOOBOE)r1CB1r2(AOECB1OBOE)A1r1,B1r2(EOA1A1CB1OEOB1)\begin{aligned} &\left( \begin{matrix} \begin{array}{cc | cc} A & C & E & O \\ O & B & O & E \end{array} \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_1-CB^{-1}r_2} \left( \begin{matrix} \begin{array}{cc | cc} A & O & E & -CB^{-1} \\ O & B & O & E \end{array} \end{matrix} \right) \\ &\xrightarrow{A^{-1}r_1,B^{-1}r_2} \left( \begin{matrix} \begin{array}{cc | cc} E & O & A^{-1} & -A^{-1}CB^{-1} \\ O & E & O & B^{-1} \end{array} \end{matrix} \right) \end{aligned}

且该变换不改变原矩阵的秩,所以矩阵的逆为(A1A1CB1OB1)\left( \begin{matrix} A^{-1} & -A^{-1}CB^{-1} \\ O & B^{-1} \end{matrix} \right)

(4)由广义初等变换得

(AOEOCBOE)r2CA1r1(AOEOOBCA1E)A1r1,B1r2(EOA1OOEB1CA1B1)\begin{aligned} &\left( \begin{matrix} \begin{array}{cc | cc} A & O & E & O \\ C & B & O & E \end{array} \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_2-CA^{-1}r_1} \left( \begin{matrix} \begin{array}{cc | cc} A & O & E & O \\ O & B & -CA^{-1} & E \end{array} \end{matrix} \right) \\ &\xrightarrow{A^{-1}r_1,B^{-1}r_2} \left( \begin{matrix} \begin{array}{cc | cc} E & O & A^{-1} & O \\ O & E & -B^{-1}CA^{-1} & B^{-1} \end{array} \end{matrix} \right) \end{aligned}

且该变换不改变原矩阵的秩,所以矩阵的逆为(A1OB1CA1B1)\left( \begin{matrix} A^{-1} & O \\ -B^{-1}CA^{-1} & B^{-1} \end{matrix} \right)


【例 2】A,BA,B为可逆矩阵,EE为单位阵,MM^*MM的伴随矩阵,则(AEOB)=\left( \begin{matrix} A & E \\ O & B \end{matrix} \right)^* = ?

【解】由公式MM=MEMM^* = |M|E可得M=MM1M^* = |M|M^{-1},因此想要求出该矩阵的伴随矩阵,只需求出其逆矩阵即可。由广义初等变换得

(AEEOOBOE)r1B1r2(AOEB1OBOE)A1r1,B1r2(EOA1A1B1OEOB1)\begin{aligned} &\left( \begin{matrix} \begin{array}{cc | cc} A & E & E & O\\ O & B & O & E \end{array} \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_1-B^{-1}r_2} \left( \begin{matrix} \begin{array}{cc | cc} A & O & E & -B^{-1}\\ O & B & O & E \end{array} \end{matrix} \right) \\ &\xrightarrow{A^{-1}r_1,B^{-1}r_2} \left( \begin{matrix} \begin{array}{cc | cc} E & O & A^{-1} & -A^{-1}B^{-1}\\ O & E & O & B^{-1} \end{array} \end{matrix} \right) \end{aligned}

且该变换不改变原矩阵的秩,所以该矩阵的逆为(A1A1B1OB1)\left( \begin{matrix} A^{-1} & -A^{-1}B^{-1} \\ O & B^{-1} \end{matrix} \right)

所以该矩阵的伴随矩阵为(AEOB)=AB(A1A1B1OB1)=(BAA1AA1BB1OABB1)=(BAABOAB)\left( \begin{matrix} A & E \\ O & B \end{matrix} \right)^* = |A||B| \left( \begin{matrix} A^{-1} & -A^{-1}B^{-1} \\ O & B^{-1} \end{matrix} \right) = \left( \begin{matrix} |B|\cdot|A|A^{-1} & -|A|A^{-1}\cdot|B|B^{-1} \\ O & |A|\cdot|B|B^{-1} \end{matrix} \right) = \left( \begin{matrix} |B|A^* & -A^*B^* \\ O & |A|B^* \end{matrix} \right)


4. 应用于行列式计算

初等变换、广义消法变换和广义换法变换均不会改变原矩阵的秩,所以行列式的值也不会改变。

【例】A,BA,Bnn阶方阵,证明:ABBA=A+BAB\left| \begin{matrix} A & B \\ B & A \end{matrix} \right| = |A+B| \cdot |A-B|

【证明】由广义初等变换得

(ABBA)r1+r2(A+BA+BBA)c2c1(A+BOOAB)\left( \begin{matrix} A & B \\ B & A \end{matrix} \right) \xrightarrow{r_1+r_2} \left( \begin{matrix} A+B & A+B \\ B & A \end{matrix} \right) \xrightarrow{c_2-c_1} \left( \begin{matrix} A+B & O \\ O & A-B \end{matrix} \right)

显然变换不改变矩阵的秩,所以有:ABBA=A+BOOAB=A+BAB\left| \begin{matrix} A & B \\ B & A \end{matrix} \right| = \left| \begin{matrix} A+B & O \\ O & A-B \end{matrix} \right| = |A+B| \cdot |A-B|

部分题目来源:夜雨教你考研竞赛